Beschreven in 1931 · Deel 5 van 5 · Biest

Papier, perkament en het duvelke: vondsten uit de muren van de Paterskerk

Geen gouden kandelaars, maar afgeknabbelde briefjes, snippers perkament en een merkwaardige speelkaart. Bij werkzaamheden in de Paterskerk kwamen alledaagse voorwerpen uit het puin tevoorschijn. Pater Hilarinus van Rooy beschreef ze in 1931. Juist die kleine vondsten laten iets zien van het leven achter de kloostermuren.

Dit slotdeel van de reeks voert naar de opgevulde nissen en het zogenoemde patershol. De vondsten behoren tot het historische verslag; het gaat hier niet om een nieuwe opgraving.

Rommel tussen het puin

In twee hoge nissen in een uitbouw van de kerk was puin gestort. Daaronder lag een donkere laag met papier, perkament, pijpenkopjes, lapjes, watten en een borsteltje van dunne takken. Van Rooy vermoedde dat men eerst de rommel uit de ruimte erboven naar beneden had gegooid en daarna de nissen had gevuld.

Verschillende papieren stamden uit de eerste helft van de negentiende eeuw. Er zat onder meer een fragment van de Noord-Brabander uit 1845 tussen. Het opvullen moest dus na die datum zijn gebeurd.

Namen op een papiertje

Een briefje bevatte vermoedelijk de tekst van een bidprentje voor Anna Maria Bochols, de echtgenote van Rudolphus Heyligering. Volgens die tekst overleed zij in Weert op 7 juli 1802, ruim 53 jaar oud. Zo kreeg een naam die tussen bouwpuin terechtkwam weer een plaats in de geschiedenis.

Een ander papiertje was dichtgevouwen en met een draadje dichtgebonden. Het bevatte een lijst van weldoeners voor een broodtermijn: een inzameling of bijdrage in brood. Er stond bij waar het brood gehaald moest worden en wie het bracht. De schrijver noteerde namen en woorden soms zoals hij ze hoorde.

Onder de genoemde mensen waren een tingieter, een horlogemaker, een smid, een hoedenmaker en een blauwverver. Bij de naam Joannes Maes stond het woord ‘zelf’. Van Rooy vroeg zich daarom af of Maes de lijst had geschreven. Zeker was dat niet; ook een kloosterknecht kon de notities hebben gemaakt. Muizen hadden inmiddels een rand van het papier opgegeten.

Zangboeken als bindmateriaal

Andere snippers kwamen van rekeningen voor koffie en suiker, preekaantekeningen en kerkelijke boeken. Stukken perkament waren afkomstig uit een gregoriaans zangboek. Volgens een geraadpleegde deskundige waren sommige daarvan vijftiende-eeuws.

Een deel was in repen gesneden om bij het inbinden van boeken te gebruiken. Van Rooy vroeg zich af wat dit over het lot van de kloosterbibliotheek vertelde. De losse stroken boden daarop geen sluitend antwoord, maar maakten zichtbaar hoe oud materiaal opnieuw werd benut.

Een kannetje en een duivels figuurtje

Bij de kooringang lagen onder een oudere vloer scherven van een beschilderd schenkkannetje. Elders werden twee aan elkaar vastgeroeste sleutels en stukjes gekleurd glas gevonden. Opvallend was ook een getekende speelkaart met op de achterkant een monsterachtige figuur in kleur.

Die figuur bracht de auteur op vergelijkingen met oude duivelsvoorstellingen en het ‘duvelke’, een regionale benaming voor de joker. Een bewezen verband met de oorsprong van de joker leverde de vondst niet op. Wel was het een bijzonder voorwerp tussen de resten van het dagelijkse kloosterleven.

De bouwgeschiedenis van de Paterskerk bestaat daarmee uit meer dan muren en gewelven. Ook een rekening, een namenlijst en een gebruikte speelkaart bewaren sporen van de mensen die er woonden, werkten en baden.

Bron: hedendaagse bewerking van Hilarinus van Rooy, ‘Onze vroegere Weertsche kloosterkerk’ (1931), uit de reeks ‘Uit het verleden’. Gebruikte passages: p. 584–593 en 636–643. De beschreven bouwsporen en verbouwingen zijn die uit het historische verslag; vermoedens van de auteur zijn als zodanig weergegeven.