Op de plek waar nu verzorgingshuis Ververshof staat, stond bijna zeventig jaar lang een markant gebouw: de Nijverheidsschool, in de volksmond ook bekend als de Ambachtsschool. Wat weinigen weten, is dat deze Weerter school in de jaren twintig landelijke faam verwierf met een opmerkelijk vernieuwend idee: praktijkonderricht in het verkeer, met echte fietsen, motorfietsen en zelfs auto’s.
Van eerste steen tot sloop
Op 21 mei 1921 werd de eerste steen gelegd voor de Nijverheidsschool aan de rand van wat later Kasteelpark Nijenborgh zou worden. Een jaar later, in 1922, opende de school haar deuren voor de eerste 39 leerlingen. De leiding kwam in handen van de heer A. (Toon) Hootsmans uit Rotterdam — een jonge, energieke directeur die de Weerter school al snel een eigen gezicht zou geven.
De school groeide mee met haar tijd. In 1941 werd het onderwijsaanbod uitgebreid met een afdeling voor motorrijtuig- en rijwielherstellers, en in 1943 trad een vakleraar elektriciens aan. Pas in 1990 viel het doek: het gebouw werd gesloopt om plaats te maken voor verzorgingshuis Ververshof.
Een verkeerstuin achter de school
Het meest opvallende kenmerk van de school lag achter het gebouw verborgen: een heuse verkeerstuin op de plek van het huidige Kasteelpark Nijenborgh. Hier konden leerlingen in een veilige omgeving oefenen met echte voertuigen — niet alleen fietsen, maar ook motorfietsen en auto’s. Voor jongens van veertien, vijftien jaar oud was dat in die tijd iets ongehoords.
Het terrein was ingericht als een miniatuurverkeersnetwerk, compleet met wegen, paden, een ANWB-wegwijzer en allerlei verkeersborden. Leerlingen kregen er te maken met allerlei verkeerssituaties en moesten leren daar adequaat op te reageren. Pas wanneer zij hadden bewezen het geleerde in praktijk te kunnen brengen, mochten ze de openbare weg op.
Ongeveer de helft van de leerlingen werd opgeleid tot metaalbewerker, waarvan een groot deel doorstroomde naar het automonteursvak — de toekomstige autobestuurders van Limburg.
Een maquette van 4,5 meter
Naast de buitenverkeerstuin werkten de leerlingen ook met een indrukwekkende verkeersmaquette binnen de school: een tafelmodel van 4,5 meter lang en 1,5 meter breed, dat zij grotendeels zelf hadden gebouwd onder leiding van directeur Hootsmans. De totale materiaalkosten? Slechts veertig gulden.
Op deze maquette kregen leerlingen om de beurt een rol toebedeeld — als wielrijder, voetganger, autobestuurder, motorrijder of karvoerder — en moesten zij verkeersopdrachten uitvoeren. Omdat alle elementen verplaatsbaar waren, kon de leraar steeds nieuwe situaties creëren. Na elke opdracht volgde een gezamenlijke evaluatie waarin medeleerlingen kritiek mochten leveren. Het verkeersonderricht werd bewust in kleine groepen van vijf tot tien leerlingen gegeven, zodat iedereen actief betrokken was.
Elke leerling kreeg gedurende zijn driejarige opleiding wekelijks een half uur verkeersles, persoonlijk verzorgd door directeur Hootsmans. Bij elke regel werd niet alleen uitgelegd hoe iets moest, maar ook waarom.
Landelijke aandacht en de ANWB
De aanpak van de Weerter school bleef niet onopgemerkt. De ANWB, in die jaren al een belangrijke pleitbezorger voor verkeersveiligheid, volgde het onderwijs in Weert met grote belangstelling en zag het als een voorbeeld voor andere nijverheidsscholen in het land.
Op een dag in juli 1927 bracht een gezelschap hooggeplaatste heren een bezoek aan de school. Onder hen bevonden zich Edo Bergsma — de toenmalige voorzitter van de ANWB — samen met mr. A. Meyjes en J.H. Slicher van het dagelijks bestuur. Verder waren aanwezig W.H. Cool (inspecteur van het Nijverheidsonderwijs), P.H.E. Hupperetz (voorzitter van het schoolbestuur en wethouder van Weert), luitenant-kolonel J. Alma als divisiecommandant van de Koninklijke Marechaussee uit Maastricht, en eerste luitenant M. Schreuder uit Roermond, naast de plaatselijke inspecteur van politie en de secretaris van de Vrijwillige Verkeersbrigade in Limburg.
De ochtend begon met een examen in een van de schoollokalen. De leerlingen moesten eerst schriftelijk de betekenis van verschillende verkeersborden beschrijven. Daarna volgde een mondeling onderdeel van vijf minuten per leerling, en tot slot werden ze beoordeeld op hun verrichtingen aan de maquette.
Een insigne “Veilig Verkeer”
Na een gezamenlijke lunch in Bondshotel “De Engel”, aangeboden door de ANWB, vond in het verkeerspark achter de school een grote demonstratie plaats waaraan alle leerlingen deelnamen. Vervolgens kwam het officiële moment: de prijsuitreiking.
Edo Bergsma sprak de aanwezigen toe en herhaalde hoezeer de ANWB het Weerter initiatief op prijs stelde. Aan iedere leerling die met succes het onderricht had gevolgd, overhandigde de bond een speciaal vervaardigd knoopsgat-insigne met het opschrift “Veilig Verkeer”. Bergsma sprak de hoop uit dat de jongens het insigne met trots zouden dragen en dat het hun later, “wanneer zij zich een plaats aan den disch des levens willen verzekeren”, als een goed getuigschrift mocht dienen.
Naast het insigne werden er extra prijzen uitgereikt in de vorm van technische boekwerken en het Bondsgedenkboek. Een belangstellende Weertenaar — wiens naam helaas niet is overgeleverd — stelde zelfs drie horloges beschikbaar als ereprijzen.
Directeur Hootsmans sloot de dag af met een toespraak waarin hij zijn trots uitsprak. Hij gaf aan pas écht tevreden te zijn als zijn aanpak elders in het land zou worden overgenomen. Voorzitter Hupperetz bedankte de ANWB voor de inzet die de dag tot een succes had gemaakt.
Een stukje vergeten Weert
Het Twentsch Dagblad Tubantia van 16 juli 1927 wijdde een uitgebreid artikel aan het bezoek, en zo werd Weert even het middelpunt van de landelijke discussie over verkeersveiligheid. Bijna een eeuw later is van die roemruchte school en haar verkeerstuin niets meer over: het gebouw maakte in 1990 plaats voor het Ververshof, en de verkeerstuin ging op in het Kasteelpark Nijenborgh.
Toch verdient deze episode het om herinnerd te worden — een tijd waarin Weert vooropliep met een idee dat verbluffend modern aandoet: leer jongeren niet alleen de regels, maar laat ze die regels ook echt beleven en toepassen, in een veilige oefenomgeving, voordat ze de straat opgaan.
Bronnen: Twentsch Dagblad Tubantia, 16 juli 1927; historische gegevens over de Nijverheidsschool Weert (1922–1990). Met dank aan Joost Heesakkers.
